Adresa: ul. Muftije ef. Kurta b.b. Prostorije OŠ Mejdan Tuzla, Tel/fax: +387 35 228 - 906, email: info@bastina.ba zavod.khpn@bih.net.ba;

DSC01562_resize2222Grobna, crkva na Trnovcu ima trikonhalnu osnovu sa sažetim upisanim krstom, a  prema konceptu prostorne organizacije, pripada tipu jednobrodne crkve sa pripratom, naosom, oltarskim prostorom i horskom galerijom.

Svojom podužnom osovinom crkva je orijentirana u pravcu istok (apsida) – zapad (ulaz). Gabaritne spoljne mjere crkve iznose 9,46 (širina) x  11,61 metara (dužina)(3). Zidovi crkve su debeli cca 65 cm, a malterisani su sa unutrašnje i spoljne strane.

Trokrako prilazno stepenište postavljeno je na zapadnoj strani, u osovini ulaznog portala. Stepenište je gabaritnih mjera cca 274 x 590 cm, stepenišni krak je dimenzija 5x16/30 cm, dok je podest ispred ulaznih vrata dimenzija cca 124x278 cm. Polukružno zasvedena vrata (dimenzija otvora vrata je cca 147x267 cm) su smještena u polukružno zasvedenom ulaznom portalu (cca 250x315 / širina x visina) koji je izveden sa stepenasto profiliranim arhivoltama oslonjenim na kolonete.

Horizontalni presjek koloneta ima dijametar cca 13,50 cm, a stope koloneta imaju dva torusa i jedan trohilus i oslonjene su na baze kvadratičnog presjeka (25 x 25 cm), dok kapiteli koloneta imaju visinu od cca 40 cm. Ukupna visina koloneta, mjereno od poda do početka arhivolti, iznosi cca 190 cm.

U vertikalnoj osovini ulaznog portala, na udaljenosti od cca 65 cm, pozicionirana je rozeta dijametra cca 175 cm, koja služi za osvjetljavanje horske galerije.

Predvorje crkve je dimenzija cca 170x300 cm i zasvedeno je bačvastim svodom  postavljenim po kraćem rasponu (170 cm). Predvorje crkve, u svojoj vezi prema bočno pozicionirani ugaonim tornjevima crkve, ima dva proširenja zasvedena polukružnim svodovima (dimenzije proširenja: cca 99 x 114 cm / dubina x širina). U sjevernom proširenju predvorja crkve, na zapadnom zidu je postavljen umivaonik sa sprovedenom tekućom vodom.

Sjeverno proširenje predvorja crkve vodi spiralnom drvenom stepeništu, postavljenom unutar sjevero-zapadnog tornja, kojim se pristupa horskoj galeriji. Dijametar stepeništa (mjereno od zida do zida) iznosi cca 153-155 cm. Stepenište je izvedeno od hrastovog drveta, stožer stepeništa ima dijametar cca 19 cm, ukupno ima 20 stepenika visine od cca 19 cm, a dužina stepenika iznosi cca 67 cm. Stepenište je osvijetljeno sa ukupno 4 prozora (dimenzija 30x110 cm) koji imaju polukružne završetke. Dva prozora su postavljena na zapadnoj, a dva na sjevernoj fasadi tornja, a superponirani su jedan drugom u istoj prozorskoj osovini. Prvi prozor je postavljen na koti od cca +2,50 m(4), a drugi  na koti od cca +4,70 m.

Južno proširenje predvorja crkve, preko dva stepenika, vodi niši za paljenje svijeća (niša je dijametra cca 153 cm), postavljenoj u prizemlju jugo-zapadnog tornja. Superponirana niši za paljenje svijeća, u nivou horske galerije od koje je odvojena vratima (otvor vrata 83/179 cm), je platforma zvonika. Zvona se nalaze samo u jugo-zapadnom tornju. Veličina i dispozicija prozorskih otvora na jugo-zapadnom tornju (zvoniku), identična je onoj na sjevero-zapadnom tornju.

Horska galerija se nalazi na koti od cca +3,60 m(5) i tlocrtno je superponirana predvorju crkve. Galerija je zasvedena bačvastim svodom čije se tjeme, postavljeno u pravcu zapad-istok, nalazi na koti od cca +7,50 m(6). Horska galerija je vizuelno i funkcionalno povezana sa prostorom naosa crkve, preko polukružno zasvedenog otvora (dimenzije otvora su cca 2,70 x 1,78 metara / širina x visina). Na njenoj istočnoj strani, orijentiranoj prema prostoru naosa, galerija ima postavljenu sigurnosnu drvenu ogradu visine cca 73 cm.

Iz predvorja crkve ulazi se u naos crkve. Središnji prostor naosa, dimenzija cca 5x5 metara, je sa svoje sjeverne i južne strane proširen sa konhama polukružnog tlocrtnog oblika (radijusa cca 1,98 metara). Iznad središnjeg prostora naosa je postavljena kupola na osmougaonom tamburu, koja se preko zidanih konstrukcija izvedenih u formi zarubljene osmougaone piramide, oslanja na četiri prislonjena luka(7). Vrh intradosa prislonjenih lukova je na koti od cca +6,50 metara(8).

Konhe, sjeverna i južna su zasvedene stereotomskim konstrukcijama (u formi pravilne četvrtine lopte; dužina unutrašnjeg perimetra konhe/u nivou poda crkve/ iznosi cca  545 cm), a u središnjoj osovini zidova konhi, na parapetnoj visini od cca +165 cm postavljen je po jedan prozor sa polukružnim završetkom (dimenzija cca 85/265 cm).

Ikonostasna pregrada od masivnog orahovog drveta dijeli prostor naosa od oltarskog prostora. Ikonostasna pregrada je trodijelna, a u tlocrtu ima poligonalni oblik sastavljen od tri stranice: dvije kraće (dužine cca 103 cm(9)) koso postavljene u odnosu na završetak zidne ravni istočnog zida naosa, te stranice dužine cca 204 cm koja je paralelna istočnom zidu naosa i u odnosu na njega pomaknuta u polje naosa za cca 97 cm. Visina od poda naosa do vrha krsta na ikonostasu iznosi cca 4,85 metara.

Oltarski prostor je smješten u konhi (radijusa cca 1,98 metara) na istočnoj strani. Dužina vanjskog perimetra konhe (u nivou poda crkve) iznosi cca 830 cm, a unutrašnjeg perimetra iznosi  cca 622 cm, dok je debljina zida konhe cca 65 cm.

U sjevernom dijelu zidu konhe na udaljenosti od cca 29 cm lučne dužine (mjereno od početka konhe) na parapetnoj visini od cca 95 cm, je izvedena proskomidija u obliku udubljene zidne niše sa gornjim polukružnim završetkom (dimenzija cca 78x119x32 cm / širina x visina x dubina).

U istočnom dijelu zidu konhe na udaljenosti od cca 166 cm lučne dužine (mjereno od završetka niše proskomidije) u zoni parapeta prozora apside, je izvedena udubljena zidna niša sa gornjim polukružnim završetkom (dimenzija cca 76x183x26 cm / širina x visina x dubina).

U južnom dijelu zidu konhe na udaljenosti od cca 166 cm lučne dužine (mjereno od završetka niše na istočnoj strani konhe) na parapetnoj visini od cca 95 cm,  je izveden đakonikon u obliku udubljene zidne niše sa gornjim polukružnim završetkom (dimenzija cca 777x112x33 cm / širina x visina x dubina).

Oltarski prostor je osvijetljen prozorom sa polukružnim završetkom (dimenzija cca 85/265 cm), postavljenim na parapetnoj visini od cca +189 cm u središnjoj osovini istočne konhe.

U centralnoj zoni oltarskog prostora se nalazi časni presto-trpeza (dimenzije kamenog stola su cca 100 x100 cm, a njegova visina iznosi cca 105 cm).

Svi prozorski otvori za osvjetljavanje unutrašnjih prostora crkve imaju polukružne završetke, a prodori svih prozorskih otvora kroz tijelo zidova u kojima se nalaze imaju konične forme radi što boljeg osvjetljenja unutrašnjosti crkve.

Podovi priprate, molitvenog i oltarskog prostora prizemlja su izvedeni od keramičkih pločica kvadratičnog oblika (20 x 20 cm), a pod horske galerije od drveta.

Ispod trolisnog dijela crkve (prostor ispod sjeverne i južne konhe, apsidalne konhe i naosa) je izgrađena kripta za sahranjivanje članova familije ktitora crkve, trgovačke porodice Jovanovića iz Donje Tuzle. U podu prizemlje crkve je izveden pravougaoni otvor sa kapkom za zatvaranje, koji povezuje crkvu sa kriptom. Na poziciji otvora, odnosno drvenog kapka, u naosu crkve, a u osovini prema carskim dverima ikonostasa, je postavljen posmrtni odar.

Kripta je izvedena sa otvorima za prozračivanje koji su, u visinskom smislu izvedeni u nivou ispod međuspratne konstrukcije(10), a u položajnom smislu u ravni osovina prozora u konhama: na sjevernoj strani otvor ima dimenzije cca 60x32 cm, na istočnoj strani otvor ima dimenzije cca 24x15 cm, a na južnoj strani otvor ima dimenzije cca 43x15 cm.

Dispoziciono rješenje crkve, kao i njeno likovno rješenje, te obrada detalja, ukazuju na  uticaje moravske škole (najkarakterističnija odlika tog stila je osnova u obliku trikonhosa).

Crkva, u svom eksterijeru, ima veoma razigran volumen: u njenoj silueti dominiraju centralno postavljena kupola i dva ugaona tornja koji završavaju kupolama, prodor kvadratičnog kubusa naosa, ulazni rizalit sa polukružnim frontonskim završetkom i polucilindrične forme konhi trolista koje završavaju polukupolama.

Crkva je na sjeverozapadnom i jugozapadnom uglu flankirana sa tornjevima. Tornjevi su pravougaone osnove, gabaritnih mjera cca 258 x 225 cm. Debljina zidova tornja, na najtanjem dijelu(11), iznosi cca 36 cm, a unutrašnji cilindrični prostori, u kojima su smješteni: drveno stepenište (sjeverozapadni toranj), odnosno prostor za paljenje svijeća i zvonik (jugozapadni toranj), imaju dijametar cca 153 cm.

Tornjevi završavaju kupolama postavljenim na tamburu koji ima presjek pravilnog osmougaonika a u svakoj stranici tambura kupole je postavljen prozor. Svi otvori na zvoniku su izvedeni sa polukružnim završecima. Prelaz sa rektangularne osnove baze tornja na osmougaonu osnovu tambura tornja je isveden preko sferičnih trouglova.

Za moravsko graditeljstvo karakteristična je pojava jedne kule nad pripratom, dok se dva tornja-zvonika sreću kod nekih crkava raške škole – utoliko crkva svetog Georgija u Trnovcu stilski odstupa od neomoravskog stilskog određenja.

Rizalitskim istakom (dubine istaka od cca 100 cm), koji završava polukružnim frontonskim završetkom, kao i centralno postavljenim stepeništem, ulaznim portalom i rozetom, je naročito naglašena ulazna, zapadna, fasada, grobne crkve. 

Krivinu polukružnog frontonskog završetka, svojim oblikom prati profilirani vijenac sa radijalno postavljenim nizom stepenasto profiliranih arkadica, a u središtu frontona je postavljen prozorski otvor polukružnog oblika.

Fasada crkve je u horizontalnom smislu raščlanjena krovnim vijencem i frizom sastavljenim od niza arkadica, što predstavlja neoromanički uticaj, odnosno uticaj raške škole. Visina arkadica iznosi cca 40 cm, a ukupna visina horizontalnom vijenca cca 80 cm. Vijenac je postavljen cijelim perimetrom crkve, a kota završetka krovnog vijenca, mjerena od kote terena ispred ulaza u crkvu, iznosi cca + 6,20 metara.

Kompletan tekst možete preuzeti ovdje!

  • 1281607779_resize
  • DSC01554_resize
  • DSC01562_resize
  • DSC01576_resize
  • DSC01578_resize