Adresa: ul. Muftije ef. Kurta b.b. Prostorije OŠ Mejdan Tuzla, Tel/fax: +387 35 228 - 906, email: info@bastina.ba zavod.khpn@bih.net.ba;

1273434245sbassStara solana Kreka i zgrada sa skladištem rijetkih materijala

Stara solana Kreka sa proizvodnim postrojenjem sagrađena je pedesetih godina XX vijeka.

Zgrada sa kazanima 10, 11 i 12 (na preglednom Situacionom planu Solane označenom pod brojem 14), ima gabaritne dimenzije 33,50 x 54,60 m, kao i Zgrada sa skladištem rijetkih materijala (na preglednom Situacionom planu Solane označenom pod brojem 6), a vertikalni gabariti, odnosi masa i fasade ova dva objekta su riješeni na identičan način.

Zgrada sa kazanima 10, 11 i 12 je pokrivena jedinstvenim drvenim krovištem, kojeg, u stvari, sačinjavaju tri međusobno spojena dvovodna krova, čiji grebeni su postavljeni „po kraćoj strani objekta“ (pravcem sjever-jug), a njihove krovne površine formiraju dvije zajedničke uvale postavljene po pravcu sjever-jug. Krovna konstrukcija svakog od tri dvovodna krovišta, (koja su spojena i čine jedinstveno krovište iznad cijele hale), zbog velikog „svijetlog raspona“ od cca 18m, urađena je primjenjujući kombinaciju dvostrukih kosih stolica, ukliještenih obostranim kliještima 2 x 12/16cm - u nivou gornjih podrožnica 18x18cm i obostranim kliještima 2 x 16/20cm - u nivou srednjih podrožnica 18 x 18cm, a konstrukcija svakog krovnog vezača je utegnuta trima čeličnim zategama. Rogovi su dimenzija 12 x 15cm, a kosnici vezača dimenzija 22 x 25cm. Pokrov je izveden od salonit ploča. Tjemena krovova se nalaze na koti +14,10m.

Krovna konstrukcija proizvodne hale se oslanja na perimetralne nosive zidove objekta i sistem armirano-betonskih greda i podvlaka postavljenim u poprečnom pravcu (sjever-jug). Konstruktivni sistem objekta je izveden u kombinaciji perimetralnih masivnih zidova i armiranobetonskih stubova i podvlaka postavljenih u poprečnom pravcu, sa horizontalnom armiranobetonske pločom, kao ukrutom cijele konstrukcije. Između perifernih nosivih zidova objekta br.14, debljine cca 51 cm, zidanih od pune opeke, na međuosovinskom rastojanju od 18 metara, postavljene su ukupno dvije kolonade stupova po poprečnom pravcu: stubovi u prizemnoj etaži imaju poprečni presjek cca 40 x 60 cm, dok su stupovi na spratnoj etaži kružnog presjeka (dijametra cca 30 cm), u kolonadi postavljeni na međurazmacima od cca 4,00 m. Stubovi u prizemnoj etaži su na međurazmacima 4 i 8 metara. Nosiva međuspratna konstrukcija je armiranobetonska ploča debljine cca 20cm i nalazi se na koti +4,00m.

Ukupno 3 kazana (svaki je tlocrtne površine cca 8,75 x 20,60 m) su postavljena na međurastojanju od cca 9,20 m. Zbog smanjenja toplotnih gubitaka i ostvarenja što je moguće veće temperature zagrijavanja sone vode u kazanima, iznad kazana je izvedena posebna dvovodna krovna konstrukcija (drveni rogovi 10 x 12 cm, su postavljeni na podrožnice 14 x 16cm, a preko rogova je pokovana daska colarica) blagog nagiba (cca 10 stepeni) čije tjeme je odmaknuto cca 1,35m od vrha kazana. Bočne strane su zatvorene drvenim kapcima napravljenim od daske colarice. Radi nošenja te konstrukcije krova, iznad svakog kazana izvedena je posebna konstrukcija rešetkastih drvenih nosača na stupovima (zapravo, statički posmatrano drvena ramovska konstrukcija) postavljenih na međurazmacima od cca 4m, o koju je sajlama okačen krov iznad kazana. Rešetkasti nosači su preko drvenih stupova oslonjeni na armiranobetonsku ploču, a međusobno su povezani drvenim gredama postavljenim u pravcu sjever-jug (paralelno dužoj stanici kazana iznad kojega stoje), koje imaju funkciju  horizontalnih ukruta vezača/ramova, kao i funkciju nosača sajli.   

Ispod svakog kazana, zidane su od vatrostalne opeke po tri peći sa ložištima: zidovi su izvedeni veoma masivno, debljine 85 cm, temelji ložišta su veoma duboko, na koti -3,40m (kao +/- 0,00 uzeta je kota prizemlja), a sistemima cijevi i kanala različitih pravougaonih poprečnih presjeka je cirkulisao vreli zrak, koji je grijao kazane, te putem specijalnih vertikalnih kanala povezanih sa krovovima kazana (svaki kazan je imao po jedan vertikalni kanal popr. presjeka cca 2,50 x 2,50m; vrh ispusta vert. kanala na koti +16,10m), bivao evakuisan van objekta. Kazani, zajedno sa zidanim konstrukcijama ložišta i peći, predstavljaju neovisnu konstrukciju, koja je posebno temeljena i dilatirana od ostalog dijela objekta. Zbog potreba tehnološkog procesa (smještaja „centrifuge“, pokretne trake i rotacione sušilice), uz sjeverni zid, u površini od cca 8,15 x 44,15m, nije izvedena armiranobetonska ploča, dakle, na tom mjestu se pojavljuje „zračni prostor“ kroz dvije etaže. Vertikalna komunikacija između prizemne i spratne etaže ostvarena je preko dva stepeništa pozicionirana oko „zračnog prostora“. Sa vanjske strane objekta, uz njegov južni zid, sagrađena je platforma sa nadstrešnicom, a služila je za utovar soli u vagone (posebnim ogrankom željezničke pruge koja je ulazila u kompleks Solane, transportovala se sol).

Tehnološki proces proizvodnje soli u ovom periodu je izvođen na sljedeći način: slana voda sa izvorišta (Borić, Hukalo, Trnovac) je sonovodom doticala u krug fabrike soli. Sirova voda, bez prečišćavanja, dolazila je u drvene rezervoare, a potom cijevima odvođena u kazane. Voda se u kazane ulijevala do visine od 45 cm. U kazanima, grijanim na ugalj, se vršilo ukuvavanje slane vode do kristalizacije soli. Tom prilikom sol je padala u obliku kaše na dno kazana. Kašasta sol se uz pomoć čaklji izvlačila u korito – grabuljar(47) odakle je odvožena na cjedilište. Na cjedilištu se sol cijedila (tzv. grubo odstranjivanje vlage) i potom transportovala tačkama (kolicima), visećim vagonima do centrifuge. U pogonu za centrifugu vršilo se mehničko odvajanje vlage od soli. Centrifugiranjem se količina vlage u soli smanjivala na nivo od 7 do 2 %. Centrifugirana sol se dalje prenosila gumenim kašikastim elevatorima u rotacionu sušaru(48). Sušara je radila na principu ubacivanja vazduha i soli u komoru gdje bi se sol dodatno osušila. Nakon ovog tretmana sol se pakovala.

Pogon stare solane u Kreki prestao je sa radom 1975. godine. Sva postrojenja su zadržana u proizvodnoj hali iz 1952. godine i dostupna su javnosti. Osamdesetih godina XX vijeka Solana u Tuzli je svojom internom odlukom ovaj prostor imenovala u Muzej solarstva.

Kompletan tekst možete preuzeti ovdje!

  • 1273042125_resize
  • 1273042406_resize
  • 1273042504_resize
  • 1273433048_resize
  • 1273433186_resize
  • 1273433243_resize
  • 1273433301_resize
  • 1273433353_resize
  • 1273433435_resize
  • 1273433473_resize
  • 1273433576_resize
  • 1273433669_resize
  • 1273433722_resize
  • 1273433743_resize
  • 1273433761_resize
  • 1273433925_resize
  • 1273434009_resize
  • 1273434089_resize
  • 1273434229_resize
  • 1273434245_resize
  • 1273434349_resize
  • 1273434363_resize